Kýrábyrgðarfélagið
Árið 1885 stofnuðu 13 konur í Kelduhverfi tryggingafélag sem þær nefndu “Kýrábyrgðarfjelag Keldhverfinga”, en þær urðu fljótlega fleiri. Fyrsta forstöðukona félagsins var Björg Hjörleifsdóttir, Lóni.
Tilgangur félagsins var sá, að gefa félagskonum kost á því að líftryggja kýr sínar gegn ákveðnu tryggingargjaldi, tveimur pundum af smjöri á ári fyrir hverja kú. Misfærist kýr af slysum eða henni þurfti að lóga vegna veikinda, greiddi félagið mismun kaupverðs annarrar í staðinn og matsverða sláturafurða þeirrar, er lóga varð.
Á þessum árum var smjör selt á 50 – 60 aura pundið, en kýrin seld á rúmar hundrað krónur. Hefur því gjaldið verið því sem næst 1% af kýrverðinu. Seinna varð það 2% miðað við skattmat á kúm.
Auk þess varð félagið oft að góðu liði, því auk skaðabótagreiðslna til þeirra, er urðu fyrir vanhöldum á kúm, lánaði félagið félagskonum peninga til kýrkaupa, studdi kynbætur nautgripa með fjárframlagi og átti doðalækningatæki, sem það lánaði þegar á þurfti að halda.
En hvað knúði konur í Kelduhverfi til að stofna þennan félagsskap fyrir tæpum 120 árum? Svarið við því var mikilvægi mjólkurinnar til að næra barnahópinn og flestir höfðu ekki ráð á að halda nema eina kú. Kýrin var bjargvættur barnmargra heimila og þau voru ekki mörg heimilin sem gátu státað af tveim eða fleiri kúm. Það var því ekki hægt að leita til annara eftir mjólk ef eitthvað kom fyrir kúna.
Konurnar sem stofnuðu Kýrábyrgðarfélag Keldhverfinga vissu að þettað gat komið fyrir og sáu að besta ráðið til að mæta þeim örðugleikum væri að þær stæðu allar saman, þær tryggðu sig gegn þeirri vá, sem kýrmissir var.
Kýrábyrgðarfélagið starfaði til ársins 1980 eða í 95 ár. Þá voru aðeins tvö býli eftir sem voru með kúabúskap og efnahagur og allir aðdrættir með allt öðrum hætti.
Kýrábyrgðarfélag Keldhverfinga mun vera næstelsta tryggingafélag á landinu. Aðeins Bátatryggingafélagið í Vestmannaeyjum er eldra.
(Mynd fengin frá Atla Vigfússyni, Laxamýri)
Sjá grein um "elsta starfandi kvenfélag á Norðurlandi" eftir Þórarinn Haraldsson í Laufási í "Hlín" frá 1952.
